Three Wise Monkeys w penny-arcade
Fenomenalna wróżbiarka z motywem „Trzy Małpki”
Motyw Three Wise Monkeys (see no evil, hear no evil, speak no evil) na wróżbiarce (fortune-teller coin-op) należy do rzadkości — być może to przypadek unikatowy. W tym artykule pokazujemy dwa potwierdzone warianty tej maszyny, osadzamy je w historii penny-arcade (pre-1977) i zbieramy otwarte wątki badawcze: producent, pochodzenie, ewentualne odpowiedniki w Europie i Japonii.
Póki co posiadamy zdjęcia dwóch takich egzemplarzy:
Pierwszy z nich to: Penny Fortune Teller — Three Wise Monkeys ‘What?’
• USA, I kwartał XX w. (wytwórca nieznany).
• Format: potrójna szafa podłogowa 34 × 67 × 10 cali; trzy identyczne moduły wróżbiarskie typu „penny-drop”.
• Zasada działania: wrzuć 1¢ – podświetlane znaki zapytania (?) wskazują odpowiedź na zadane pytanie.
• Notowanie aukcyjne (informacyjnie): Potter & Potter Auctions / Bidsquare, lipiec 2016, estymacja 3 000–5 000 USD; brak informacji o sprzedaży. Link do karty:
https://www.bidsquare.com/online-auctions/potter-potter/penny-fortune-teller-arcade-machine-three-wise-monkeys-what-549734
W tym wariancie aukcyjnym A - tak to wygląda / Kolejność modułów i pytania (na kartonikach z rysunkami małpek):
1. WHAT IS MY WEAKNESS — „JAKA JEST MOJA SŁABOŚĆ?”
– ilustracja: małpka zakrywa uszy (hear no evil).
2. WHAT DO MY FRIENDS CALL ME (BEHIND MY BACK) — „JAK NAZYWAJĄ MNIE PRZYJACIELE (ZA MOIMI PLECAMI)?”
– ilustracja: małpka zakrywa usta (speak no evil).
3. WHAT SHOULD I BE ASHAMED OF — „CZEGO POWINIENEM SIĘ WSTYDZIĆ?”
– ilustracja: małpka zakrywa oczy (see no evil).
W drugim wariancie B - małpki są w innej kolejności.
To, nieco starszy układ pytań (z inną kolejnością „małpek”), udokumentował świetny serwis kolekcjonerski pinrepair.com – strona pasjonata, który zbiera i odnawia takie urządzenia (polecamy!):
https://www.pinrepair.com/arcade/3quests.htm
1. WHAT SHOULD I BE — „KIM/JAKIM POWINIENEM BYĆ?”
– ilustracja: małpka zakrywa oczy (see no evil).
2. WHAT IS MY WEAKNESS — „JAKA JEST MOJA SŁABOŚĆ?”
– ilustracja: małpka zakrywa uszy (hear no evil).
3. WHAT DO MY FRIENDS CALL ME (BEHIND MY BACK) — „JAK NAZYWAJĄ MNIE PRZYJACIELE (ZA MOIMI PLECAMI)?” – ilustracja: małpka zakrywa usta (speak no evil)."
Widać, że istniały co najmniej dwa komplety kartonów-pytań i różne kolejności gestów. „Trzy Małpki” zostały tu „przetłumaczone” na trzy pytania o siebie – stąd efekt psychologicznego „testu” po wrzuceniu monety.
Jak to działało?
1. Wybór pytania. To trzy oddzielne moduły. Wkładasz monetę do tej „małpki”, która ma interesujące Cię pytanie (np. What is my weakness?).
2. Start. W wielu egzemplarzach po wrzuceniu monety trzeba było nacisnąć przycisk albo pociągnąć małą dźwigienkę – i zaczynała się magia.
3. Światełka w ruch! Wewnątrz pracował prosty mechanizm elektro-mechaniczny (silniczek, przekaźniki, „krokowy” przełącznik). Lampki biegły po obwodzie znaku zapytania (?) jak w karuzeli.
4. Losowy finał. Po chwili mechanizm zatrzymywał się i podświetlał jedno z pól-odpowiedzi wydrukowanych na planszy (np. „Too proud”, „A good friend” itp.).
5. Efekt „testu”. Maszyna nie mówiła, nie drukowała kartki – dawała jedną, podświetloną odpowiedź. Brzmiało to jak szybki „psychotest” za centa.
Między seriami bywały różnice: w jednych modelach lampki „goniły się” i stawały losowo, w innych moneta uruchamiała zapadkę/kontakt wybierający pozycję. Z perspektywy gracza to zawsze: wrzuć monetę → światełka → odpowiedź. 😊
Nominał monety:
– Maszyna 1 (wariant aukcyjny): oznaczenie 1¢ na froncie — przyjmowała penny.
– Maszyna 2 (wariant kolekcjonerski): oznaczenie 5 w kółku — przyjmowała nickel (5¢).
Czy była „dowolność”? Nie. Każdy moduł miał mechaniczny wrzutnik skalibrowany na konkretny nominał (1¢ albo 5¢). Operator mógł go przezbroić (zmienić wrzutnik/ustawienia), ale w danym momencie działała tylko jedna nastawa. Banknotów nie przyjmowano; moneta 1 dolara nie pasowała do standardowych wrzutników.
Kilka pytań:
Gdzie to umieścić w historii penny-arcade?
• Mówimy o mechanicznych i elektro-mechanicznych grach na monety sprzed ery wideo (pre-1977).
• Wróżbiarki były powszechne w penny arcades od wczesnego XX w. do lat 60/70.
• Nasz eksponat idealnie mieści się w dziale: Vintage Coin-Operated Arcade Games → Fortune Tellers (Penny Arcade).
• Producenci/marki – kontekst rynku:
Mills Novelty Co. (najwcześniejsze „mówione” modele z fonografem),
International Mutoscope, Doraldina, Genco, Mike Munves (figury z ruchem + papierowe wróżby),
Prophetron – Zoltan (koniec lat 60., dźwięk 8-track),
Exhibit Supply Co. (ESCO) (lata 30–50: prostsze „love testery” i „fortune vendory”).
• Technika: przekaźniki i przełączniki EM; czasem 8-track dla dźwięku; częste wydawanie kart; różne formaty obudów – pojedyncze gabloty i potrójne szafy (jak te na naszej stronie)
Pytamy dalej – co już wiemy, czego szukamy?
• Europa? Wróżbiarki były popularne (np. brytyjskie molo, muzea we Francji), ale nie mamy potwierdzeń wersji z motywem Three Wise Monkeys.
• Japonia? Istniały liczne uranai/omikuji coin-opy, lecz bez udokumentowanego wariantu z Trzema Małpkami – paradoksalnie, mimo że sam symbol wywodzi się z Japonii.
• Producent naszej szafy? W notowaniu aukcyjnym wskazano jedynie USA, I kw. XX w. – wytwórca nieznany. Konstrukcja i estetyka pasują do realiów rynku, na którym działały m.in. ESCO, Mills Novelty, Mutoscope.
Jak nazywać tę maszynę? (ang./pl) – używamy zamiennie
• Three Wise Monkeys fortune-teller / coin-op / arcade / cabinet — Automat wróżbiarski / na monety / arcade – Trzy Małpki.
• Penny fortune-teller — Three Wise Monkeys — Jednocentowa wróżbiarka — Trzy Małpki.
„Trzy Małpki” vs „Trzy Sowy” – pokrewny trop
W rodzinie potrójnych wróżbiarek istnieje bliski krewny: Exhibit Supply Co. – The Three Wise Owls (trzy panele/pytania; zamiast małpek – sowy).
Sowy w jakiś sposób zawsze/często są związane z trzema małpkami – przypadek?
Podziel się wiedzą — uzupełnijmy historię razem:)
Czy wiesz, co stało się z egzemplarzem z aukcji Potter & Potter (2016)?
Czy znalazł nowego właściciela?
A może masz fotografie, opisy lub historie innych arcade / coin-op z motywem Three Monkeys?
Chętnie opublikujemy materiały na portalu (z pełną atrybucją).
📧 welcome [at] threemonkeys.center
📝 Formularz: zakładka Kontakt
